Есет Көтібарұлы ескерткіші
Есет Көтібарұлы ескерткіші

Есет Көтібарұлы — XIX ғасырдағы қазақ халқының әйгілі батырларының бірі, би, ел басқарған тұлға және Ресей империясының отаршылдық саясатына қарсы ұлт-азаттық қозғалыстың жетекшісі. Ол 1803 жылы қазіргі Ақтөбе облысы, Шалқар ауданы аумағында, Шалқар көлінен шамамен 7–10 шақырым жердегі Ақши бойында дүниеге келген. 1889 жылы дүниеден өткен.

Есет батыр Кіші жүз құрамындағы Қабақ руының беделді тұлғасы болды. Ол ел ішінде батырлығымен ғана емес, билік айту қабілетімен, халықты ұйыстыра білген беделімен де танылды. 1838 жылы Жоламан Тіленшіұлымен бірге көтеріліске қатысып, Елек қорғанына жасалған шабуылдармен байланысты аталады.

XIX ғасырдың 40–50-жылдары Есет Көтібарұлы Арал теңізінің батыс жағалауы, Үлкен және Кіші Борсық құмдары, Мұғалжар таулары, Жем, Сағыз, Ырғыз, Елек, Ойыл және Қиыл өзендері бойындағы қазақтардың отаршылдық қысымға қарсы қозғалысында жетекші тұлғалардың бірі болды. Оның есімі Қоқан және Хиуа хандықтарының ықпалына қарсы әрекеттермен де байланысты айтылады.

Тарихи деректерде Есет Көтібарұлы халықтың азаттығы мен жер тұтастығы үшін күрескен қайраткер ретінде бағаланады. Оның өмір жолы XIX ғасырдағы қазақ қоғамының отарлық қысымға қарсы күресін, елдік мүддені қорғау жолындағы табандылығын және батырлар институтының тарихи рөлін айқын көрсетеді.

Ескерткіштің сипаттамасы: Есет Көтібарұлына арналған ескерткіш Ақтөбе қаласында, Д.Қонаев көшесі мен К.Нокин даңғылының қиылысында орналасқан. Монумент батырдың тарихи тұлғасын ат үстіндегі айбынды бейне арқылы көрсетеді.

Ескерткіш құрылымы сол қолына найза ұстаған Есет Көтібарұлының ат үстіндегі мүсіні мен тұғырдан тұрады. Ат үстіндегі батыр бейнесі көшпелі әскери мәдениеттегі еркіндік, батылдық және ел қорғау дәстүрін көркем түрде танытады.

Тұғыр цементтен құйылып, гранитпен қапталған. Тұғырдың ұзындығы — 8,8 метр, ені — 4,6 метр, биіктігі — 3,55 метр. Төрт қатарлы стилобаттың ұзындығы — 15 метр, ені — 10,8 метр, биіктігі — 0,5 метр. Мүсін мыстан құйылған, оның биіктігі — 5,45 метр. Ескерткіштің жалпы биіктігі — 9,5 метр.

Ескерткіштің авторы — ақтөбелік мүсінші Жеңіс Жұбанқосов. Монумент Есет батыр Көтібарұлы қоғамдық қорының қаражаты есебінен және ел азаматтарының қолдауымен орнатылды.

Есет Көтібарұлына арналған ескерткіш 2023 жылы Ақтөбе қаласында салтанатты түрде ашылды.

  • Д. Қонаев мен Қ. Нокин көшелері
Построить маршрут Есет Көтібарұлы ескерткіші
Тағы қараңыз